کاخ گلستان مجموعهای از بناها و باغی تاریخی در مرکز تهران، ایران است. شروع ساخت آن به برپایی ارگ تاریخی تهران در زمان شاه طهماسب یکم صفوی باز میگردد. در دوره زندیه، گلستان مدت کوتاهی محل اقامت کریم خان بود ولی در دوره قاجار بود که به منظور سکونت شاهان قاجار در پایتخت نو، کاخ گلستان هم گسترش فراوانی یافت. در زمان پادشاهی پهلوی، از کاخ گلستان برای مراسم رسمی و اقامت روسای جمهور و مهمانان ویژه خارجی استفاده میشد. کاخ گلستان در تیر ۱۳۹۲ (ژوئیه ۲۰۱۳) در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردید.
تاریخچه کاخ گلستان با توجه به اسناد و سفرنامه پیترو دلاواله، تاریخچه کاخ گلستان را میتوان به زمان شاه عباس صفوی نسبت داد. بااینحال، مهمترین دوره در تاریخ کاخ مربوط به آقا محمدخان قاجار است. آقا محمدخان پس از پیروزی بر لطفعلیخان زند، در سال ۱۲۱۰ هجری قمری به فرمانروایی رسید و تهران را به عنوان پایتخت انتخاب کرد و اهمیت کاخ سلطنتی گلستان را بسیار بالا برد. ناصرالدینشاه قاجار، اولین پادشاه ایرانی که به اروپا سفر کرد نیز در این کاخ تاجگذاری کرد. در نتیجه کاخ گلستان متأثر از معماری اروپایی دستخوش تغییرات اساسی شد و ظاهر جدیدی به خود گرفت. در سراسر دوران قاجار، این مجموعه به عنوان مرکزی برای حکومتداری، اقامتگاه سلطنتی و آموزش هنرمندان و معماران بوده است. همین موضوع آن را به قطب مهمی برای تولید آثار هنری در قرن نوزدهم تبدیل کرده است. در دوره سلطنت مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه قاجار هیچگونه تغییر عمدهای در این کاخ سلطنتی رخ نداد. بااینحال، این دوره به دلیل رویدادهای تاریخی مهمی مانند انقلاب مشروطه و پیامدهای آن از اهمیت بالایی برخوردار است. کاخ گلستان در دوران پهلوی اول و پهلوی دوم نیز تغییراتی را تجربه کرد. با در نظر گرفتن این موضوع، کاخ گلستان دارای تاریخی بیش از چهار قرن است و مجموعهای قابل توجه از میراث تاریخی ایران در آن باقی مانده است. این کاخ شاهدی ارزشمند از مهمترین لحظات تاریخ ایران است. در حال حاضر، کاخ به عنوان عنصری در میان معماری از هم گسیخته تهران، احاطه شده توسط سازههای گمنام و مدرن قرار گرفته است.
بخشها و موزههای مجموعه کاخ گلستان بخشهای مختلف این مجموعه عبارتند از: محوطه مجموعه: شامل درختان سر به فلک کشیده و استخر و فوارهها است و محل مناسبی برای عکاسی است. قبل از آنکه وارد ساختمانها شوید، حتما از دور تا دور این مجموعه لذت ببرید. بازارچه کوچکی نیز در نزدیکی در ورودی وجود دارد که مشغول فروش صنایع دستی هستند. برای ورود به محوطه مجموعه گلستان باید بلیط تهیه کنید و در نظر داشته باشید که برای ورود به هر یک از ساختمانها نیز باید بلیط جداگانه ای تهیه کنید.
شمس العماره: با اینکه بازدید از بناها ترتیب خاصی ندارند اما بهتر است در ابتدا به شمس العماره بروید که قبلا به عنوان نماد پایتخت به شمار میرفت. این بنای مرتفع جزو شاخصترین بناهای کاخ گلستان است. شکل این ساختمان بر اساس الگوی ساختمانهای فرنگ است که از ناصرالدین شاه به یادگار مانده است. این ساختمان از جهت بلندی، تزیینات و طراحی بسیار زیبا بوده و دارای ۵ طبقه جزو بلندترین ساختمانهای تهران بوده است. شمس العماره اولین ساختمان از جنس فلز است. داخل ساختمان نیز آینه کاریها و نقاشیها و گچ بریهای زیبایی خواهید دید. ایوان تخت مرمر: این ایوان که دارالاماره یا دیوانخانه نام دارد و ساخت آن به دوران کریم خان زند برمیگردد و در دوران قاجار نیز محل شادی شاهان بوده است. این ایوان با گچ بری، سنگ تراشی، خاتم کاری، آینه کاری و منبت و مشبک بسیار چشم نواز است.
تالار سلام تالار سلام که به آن اتاق موزه یا تالار تاجگذاری نیز گفته میشود، در بخش شمال غربی کاخ گلستان واقع شده است. این تالار در ابتدا با هدف ایجاد موزه ساخته شد. پس از بازدید ناصرالدینشاه از موزههای کشورهای غربی، تصمیم به ایجاد نهادی مشابه در این ارگ سلطنتی گرفته شد. در نتیجه بناهای قدیمی این قسمت از باغ از جمله اتاق موزه و حوضخانه تخریب شد تا راه برای ساخت و ساز جدید باز شود. بدین ترتیب اولین موزه ایران در کاخ گلستان به وجود آمد. جالب اینجاست که عکاسی و مفهوم موزه در ایران به دوران قاجار برمیگردد. ساخت تالار سلام و سایر بخشها در سال ۱۲۹۳ هجری قمری (تقویم اسلامی) به پایان رسید. اما چیدمان و نصب علائم و همچنین تکمیل تزئینات تا سال ۱۲۹۶ هجری قمری ادامه یافت. گمان میرود که ناصرالدینشاه شخصاً در طراحی چیدمان موزه مشارکت داشته است. به دلیل برگزاری مراسم سلام در این مکان، این تالار به تالار سلام معروف شد. همچنین به دلیل ارتباط با مراسم تاجگذاری شاهان پهلوی، نام تالار تاجگذاری را به خود اختصاص داد.
تخت مرمر تخت مرمرین توسط حجاران و سنگ تراشان معروف اصفهانی ساخته شده و در ایوان نصب گردیده است. در ساخت این تخت از ۶۵ قطعه مرمر بزرگ و کوچک استفاده شده است. سنگ مزار ناصرالدین شاه هم به کاخ گلستان منتقل شده است. عکس ناصرالدین شاه در اندازه طبیعی با شمشیری در دست وجود دارد. اتاق موزه در ضلع شمال غربی باغ گلستان جزو نخستین موزه سلطنتی و دولتی ایران توسط ناصرالدین شاه ساخته شده است. بعدها اتاق موزه با عنوان تالار سلام مشهور شد و مراسم تاجگذاری پهلوی نیز در این اتاق انجام گرفت. تالار آینه نیز در غرب تالار سلام قرار گرفته و شامل تابلوی رنگ و روغن بزرگی است. ساخت و تزئین این تالار چندین سال طول کشید. تالار ظروف هم شامل هدایای سلاطين اروپایی به شاهان قاجار است. عمارت بادگیر که در ضلع جنوبی باغ گلستان قرار دارد، در زمان فتحعلی شاه ساخته شده، اما در زمان ناصرالدین شاه تغییراتی انجام گرفته و به شکل امروزی درآمده است. علاوه بر لذت بردن از این مجموعه خوب است بدانید کاخ گلستان دارای امکانات رفاهی و گردشگری مانند چایخانه، عکاسی به سبک قاجاری، سرویس بهداشتی و نمازخانه است.
آدرس : ایران، استان تهران، تهران، خیابان پانزده خرداد، ضلع شمالی میدان ارگ، کاخ گلستان
